Windmolens netcongestie Zeeland: gevolgen in 2026

Door netcongestie worden windmolens in Zeeland in 2026 naar schatting 300 tot 700 uur per park per jaar stilgezet, terwijl de TenneT-capaciteitskaart voor het Sloegebied en de Kanaalzone op rood staat en de aansluitstop tot 2028 loopt.

Wat zijn windmolens netcongestie Zeeland en hoe groot is het probleem?

Netcongestie betekent dat het elektriciteitsnet op een bepaald moment meer stroom aangeboden krijgt dan het fysiek kan verwerken. In Zeeland speelt dit probleem zich het scherpst af in twee zones: het Sloegebied bij Borsele (omgeving postcodes 4451–4455) en de Kanaalzone bij Terneuzen (omgeving 4530–4538). Op die knooppunten komen offshore windkabels, de chemische industrie en beperkte regionale netcapaciteit samen op hetzelfde hoogspanningsnet. Het gevolg: windmolens die zichtbaar draaien, worden toch afgeschakeld.

Exacte curtailment-uren per windpark publiceert TenneT niet op parkniveau. Op basis van netbeheerdersrapportages en sectorschattingen gaat het in congestiezware Zeeuwse regio's naar schatting om 300 tot 700 uur per windpark per jaar. In 2024 ging het nog om incidentele afkoppeling; in 2026 leveren piekperiodes in winter en voorjaar meerdere aaneengesloten dagen stilstand op. De TenneT-capaciteitskaart staat voor het Sloegebied en de Kanaalzone permanent op rood: afname geblokkeerd.

Op 7 november 2026 berichtte de NOS dat windmolens die de provincie Zeeland mede heeft afgedwongen via ruimtelijk beleid, straks structureel vaker stilstaan. Dat is geen incident meer, maar een systeemkenmerk van het overbelaste Zeeuwse net.

Samengevat: in 2026 staat een Zeeuws windpark naar schatting gemiddeld 500 uur per jaar stil door netcongestie, een structurele verslechtering ten opzichte van 2024.

Wie geeft het bevel om windmolens netcongestie Zeeland te curtailen?

De formele regierol bij congestiemanagement op het hoogspanningsnet ligt bij TenneT als landelijk systeembeheerder. Zodra TenneT via zijn Energie Management Systeem overbelasting signaleert, stuurt het een redispatch- of curtailment-instructie naar de windparkoperator. Die is contractueel verplicht het vermogen doorgaans binnen 15 tot 30 minuten terug te schroeven via SCADA. De hele keten van melding tot daadwerkelijke vermogensreductie duurt bij goed functionerende systemen 10 tot 20 minuten. Bij complexe meervoudige aanvragen kan dat oplopen tot een uur.

Stedin, de regionale netbeheerder in Zeeland, speelt een andere rol. Windparken die zijn aangesloten op Stedin’s middenspanningsnet (10–50 kV) worden vaker preventief afgeschakeld door Stedin zelf om overbelasting van het onderliggende net te voorkomen. Dit is minder zichtbaar in nationale statistieken, maar niet minder frequent. In Zeeland domineren de grotere windparken in het Sloegebied en Kanaalzone het TenneT-hoogspanningsnet; kleinere en oudere parken in Oost-Zeeland hangen veelal op Stedin’s middenspanningsnet.

Het verschil in curtailment-karakter is opvallend: de hoogste volumes in MWh zitten bij de TenneT-aangesloten parken, maar de hoogste frequentie in uren zit bij de middenspanningsparken, die een beperktere buffercapaciteit hebben. Meer over de werking van Stedin in Zeeland leest u in ons artikel over netcongestie Stedin uitgelegd.

Samengevat: TenneT geeft het formele curtailment-bevel; Stedin schakelt preventief af op het middenspanningsnet. Beide routes leiden tot stilstaande windmolens in Zeeland.

Wie draagt de financiële schade als windmolens netcongestie Zeeland veroorzaakt?

Dit is juridisch een heikel punt. Op basis van de Elektriciteitswet (artikel 24) en de opvolgende Energiewet heeft de netbeheerder een transportverplichting, maar die wet kent een uitzondering bij congestie: curtailment is toegestaan zonder schadevergoedingsplicht richting de producent. De financiële pijn ligt dus primair bij de exploitant. Misgelopen productie, misgelopen SDE-subsidie-inkomsten: dat zijn reële verliezen waarvoor geen automatisch vangnet bestaat.

De provincie Zeeland heeft via de Omgevingsverordening windlocaties aangewezen, maar is geen contractspartij in de netaansluiting. Juridisch is zij volledig ontkoppeld van de schade. Exploitanten kunnen proberen verhaal te halen als aantoonbaar is dat de netbeheerder zijn investeringsplicht heeft verzaakt, maar dat is een langdurig en onzeker traject bij de Autoriteit Consument & Markt (ACM) of de rechter. De NOS meldde op 7 november 2026 onomwonden: door de provincie afgedwongen windmolens staan straks vaak uit, zonder dat de provincie daarvoor financieel opdraait.

Vergelijking: wie draagt wat?

Samengevat: de exploitant draagt de volledige financiële schade van gedwongen stilstand; netbeheerder en provincie zijn juridisch niet aansprakelijk bij congestie.

Hoeveel energie gaat verloren door windmolens netcongestie Zeeland?

Exacte curtailment-cijfers over 2025 zijn niet publiek gepubliceerd door TenneT of Stedin op regio- of gemeenteniveau. Op basis van sectorschattingen en Netbeheer Nederland’s jaarrapportages ging er naar schatting 100 tot 200 GWh aan windproductie verloren in de zwaarst getroffen Zeeuwse congestiezones in 2025. Ter vergelijking: Goes verbruikt naar schatting 500 tot 800 GWh per jaar aan elektriciteit (inclusief industrie), Vlissingen met zijn havenbedrijvigheid ligt hoger. Zelfs bij een conservatieve schatting van 100 GWh verlies gaat het om de equivalent van het jaarlijkse huishoudelijk stroomverbruik van tienduizenden Zeeuwse huishoudens. Structureel weggegooid schoon vermogen.

Het hardnekkigste misverstand onder Zeeuwse huishoudens en lokale politici: “Als de windmolens draaien, heeft ons dorp stroom.” Elektriciteit volgt geen geografische eigendomslogica. De stroom van een windmolen in Borsele gaat direct het nationale net op en wordt verdeeld waar het net het naartoe stuurt. Een storing in Middelburg of Goes wordt opgelost door Stedin’s netbeheer, niet door de nabije windmolen. Nóg concreter: een draaiende windmolen kan over tien minuten worden afgeschakeld terwijl hij zichtbaar draait. Dat onderscheid verdient een plek in elke gemeenteraadsvergadering over de energietransitie.

Samengevat: in 2025 ging naar schatting 100 tot 200 GWh aan Zeeuwse windproductie verloren door curtailment, gelijkwaardig aan het huishoudelijk verbruik van tienduizenden gezinnen.

Welke gebieden in Zeeland hebben de hoogste curtailment-kans in 2026?

De hoogste curtailment-kans concentreert zich in twee geografische zones. De gemeente Borsele (Sloegebied, omgeving postcodes 4451–4455) en de Terneuzen-Kanaalzone (omgeving 4530–4538) zijn de knooppunten waar offshore windkabels, chemische industrieafname en regionale netcapaciteit samenkomen op overbelaste 150/380 kV-stations. Windparken die fysiek het dichtst bij die stations liggen, lopen het hoogste risico. De exacte ranglijst per park zou TenneT jaarlijks transparant moeten publiceren; dat doet het nu onvoldoende. Zie ook ons overzicht van de aansluitstop Sloegebied en Kanaalzone voor de actuele status per zone.

Kleinere en oudere windparken in Oost-Zeeland hangen op Stedin’s middenspanningsnet. Zij worden minder zichtbaar maar wel frequent preventief afgeschakeld. Voor meer achtergrond over hoe Stedin reserveringen afweegt, verwijzen we naar ons artikel over de Stedin reservering aansluiting en wachtlijst in Zeeland.

Welke technische oplossingen verminderen curtailment van windmolens bij netcongestie in Zeeland?

Drie routes worden in Zeeland al toegepast of uitgerold, elk met eigen beperkingen.

Dynamische aansluitcontracten zijn de eerste. Hierbij gaat de windparkoperator contractueel akkoord met een variabel maximaal transportvermogen in ruil voor een lagere aansluitbijdrage. Stedin rolt deze contractvorm ook in Zeeland uit. Het voordeel: de netbeheerder heeft meer stuurruimte; het nadeel: de exploitant accepteert formeel minder zekerheid over zijn transportrecht.

Lokale batterijopslag bij windparken is in 2025–2026 sterk in opkomst. De kosten voor utility-scale opslag liggen op naar schatting €400.000 tot €700.000 per MW geïnstalleerd vermogen (exclusief netaansluiting). Batterijopslag schuift het congestieprobleem echter hooguit enkele uren op. Bij systeemwijde congestie, zoals in het Sloegebied op een stormachtige winterdag, is het geen structurele oplossing.

Via TenneT’s redispatch-markt zijn flexcontracten beschikbaar waarbij operators een vergoeding ontvangen voor vrijwillige afschakeling. Die vergoedingen dekken lang niet altijd de misgelopen SDE-subsidie-inkomsten, waardoor de prikkel voor operators beperkt blijft. De flexmarkt netcongestie Zeeland wordt verder uitgelegd in een apart artikel op deze site.

De fundamentele conclusie blijft: zonder netsversterking op het 380 kV-ringnet in Zeeland schuiven alle drie de oplossingen het probleem door in plaats van het op te lossen.

Wat betekent windmolens netcongestie Zeeland voor bedrijven en politiek draagvlak?

De combinatie van een aansluitstop tot 2028 en tegelijkertijd stilstaande windmolens in dezelfde regio is politiek onwerkbaar. VNO-NCW Brabant Zeeland signaleerde begin november 2026 dat Nederlandse bedrijven blijven praten over netcongestie terwijl internationale concurrenten handelen. Als tegelijkertijd windmolens in het Sloegebied stilstaan wegens netcongestie, is dat voor lokale politici een zichtbaar signaal dat de energie er wél is, maar niet gebruikt kan worden en ook niet afgenomen kan worden. Dat ondermijnt het draagvlak voor precies de netinvesteringen die nodig zijn. Meer hierover leest u in ons artikel over netcongestie Zeeland en internationale concurrentie.

Stedin reserveerde begin november 2026 aansluitcapaciteit voor 4.300 woningen in Veenendaal als voorbeeld van de prioriteringsafweging die ook in Zeeland speelt. De Energiewet kent geen formele prioriteitsvolgorde die productie boven afname stelt of omgekeerd. In de praktijk hanteert Stedin een first-come-first-served benadering gecombineerd met maatschappelijke wegingsfactoren (woningbouw heeft politieke urgentie). Windparken die al zijn aangesloten maar worden afgeschakeld op piekuren, leveren feitelijk capaciteit in voor nieuwe afnemers zonder dat daar een eerlijk compensatiemechanisme tegenover staat. De ACM zou hier strakkere transparantie-eisen moeten stellen. Zie ook ons artikel over netcongestie Zeeland: woningbouw vs. industrie voor de bredere prioriteringscontext.

Wat doet een eventuele tweede kerncentrale bij Terneuzen?

Een kerncentrale levert stabiel basislastvermogen, 24 uur per dag, en is nauwelijks flexibel. Op momenten van hoge windproductie én hoge kernproductie zit het net nóg sneller vol, en windmolens worden als eerste afgeschakeld omdat wind goedkoper te curtailen is dan kernenergie. Bovendien voegt een kerncentrale van typisch 1.000 tot 1.600 MW een enorme extra belasting toe op datzelfde congestieknooppunt Terneuzen-Kanaalzone. Meer basislastvermogen lost congestie niet op; dat los je op met netsversterking, flexibiliteit en opslag. Zonder die maatregelen verdringt kernenergie de windmolens feitelijk van het net.

Onze analyse: stilstand als spiegel van een falend investeringstempo

Onze analyse: als een windpark 500 uur per jaar stilstaat en een gemiddeld groot Zeeuws park een geïnstalleerd vermogen heeft van 10 MW, loopt de exploitant per park naar schatting 5.000 MWh aan productie mis. Bij een gemiddelde SDE-subsidie en marktprijs loopt dat al snel op tot honderdduizenden euro’s per jaar per park, puur door netcongestie. Tegelijkertijd staat de aansluitstop in het Sloegebied en de Kanaalzone geregistreerd als “rood” op de TenneT-capaciteitskaart tot minimaal 2028. Die twee feiten samen beschrijven een systeem dat aan twee kanten vastloopt: producenten kunnen hun stroom niet kwijt, en nieuwe afnemers kunnen zich niet aansluiten. De politieke urgentie voor versnelling van het 380 kV-ringnet in Zeeland is daarmee groter dan de investeringsplanning van TenneT nu reflecteert. Rijk en provincie Zeeland zouden gezamenlijk moeten optreden richting TenneT voor die versnelling. Elk kwartaal uitstel kost de Zeeuwse energietransitie concreet meetbare schade.

Conclusie

Windmolens netcongestie Zeeland is in 2026 geen randverschijnsel meer. Windparken in het Sloegebied en de Kanaalzone staan naar schatting 300 tot 700 uur per jaar stil, de TenneT-capaciteitskaart staat op rood, en de financiële schade valt volledig bij de exploitant. Technische hulpmiddelen als dynamische contracten, batterijopslag en flexmarktvergoedingen bieden gedeeltelijke verlichting, maar lossen het onderliggende capaciteitstekort niet op. De provincie die de windmolens mede heeft afgedwongen, draagt juridisch geen verantwoordelijkheid voor de stilstand. Dat is een politieke en juridische spanning die om een expliciete keuze vraagt.

Praktisch advies voor betrokkenen: windparkoperators controleren hun aansluit- en transportovereenkomst op curtailment-clausules en verkennen de flexmarkt via TenneT. Bedrijven en gemeenten in het Sloegebied en de Kanaalzone volgen de actuele status via de TenneT-capaciteitskaart. De aansluitstop Zeeland 2028 geeft meer context over de gevolgen voor nieuwbouw en bedrijven.

Veelgestelde vragen over windmolens en netcongestie in Zeeland

Hoeveel uur per jaar staan windmolens in Zeeland stil door netcongestie in 2026?

Op basis van netbeheerdersrapportages en sectorschattingen gaat het in het Sloegebied en de Kanaalzone naar schatting om 300 tot 700 uur per windpark per jaar. In 2026 loopt dat op ten opzichte van 2024, doordat de TenneT-capaciteitskaart voor beide zones op rood staat en piekperiodes nu meerdere aaneengesloten dagen curtailment opleveren.

Wie geeft het bevel om een windmolen uit te schakelen bij netcongestie in Zeeland?

TenneT geeft als landelijk systeembeheerder de formele curtailment-instructie; de operator voert die binnen 15 tot 30 minuten uit via SCADA. Windparken op Stedin’s middenspanningsnet worden preventief afgeschakeld door Stedin zelf. De volledige keten duurt bij normaal functionerende systemen 10 tot 20 minuten.

Krijgt een windparkexploitant een vergoeding als zijn molen door netcongestie stilstaat?

Nee, niet automatisch. De Elektriciteitswet staat curtailment toe zonder schadevergoedingsplicht voor de netbeheerder. Exploitanten kunnen via TenneT’s redispatch-markt een vergoeding ontvangen voor vrijwillige afschakeling, maar die dekt doorgaans niet het volledige verlies inclusief gemiste SDE-inkomsten.

Betekent een draaiende windmolen nabij mijn gemeente dat ik geen stroomstoring krijg?

Nee. Elektriciteit volgt geen geografische eigendomslogica; de stroom van een windmolen in Borsele gaat direct het nationale net op en wordt verdeeld waar het net het naartoe stuurt. Een stroomstoring in Middelburg of Goes wordt opgelost door Stedin’s netbeheer, niet door de nabije windmolen.

Welke postcodes in Zeeland hebben de hoogste curtailment-kans in 2026?

De hoogste curtailment-kans concentreert zich in de gemeente Borsele (omgeving postcodes 4451–4455) en de Terneuzen-Kanaalzone (omgeving 4530–4538), conform de rode status op de TenneT-capaciteitskaart. Dit zijn de knooppunten waar offshore windkabels, chemische industrie en beperkte netcapaciteit samenkomen.

Lost een tweede kerncentrale bij Terneuzen de netcongestie voor windmolens op?

Naar verwachting verergert een kerncentrale bij Terneuzen de curtailment-problematiek. Een kerncentrale levert stabiel basislastvermogen en is nauwelijks flexibel, waardoor op momenten van hoge windproductie het net nog sneller vol zit en windmolens vaker worden afgeschakeld.